klimaatverandering

Klimaatverandering houdt de hele wereld inmiddels bezig en alle landen zijn op zoek naar een oplossing, zodat ook onze volgende generaties een leefbaar klimaat houden. Klimaatvervuiling door CO2-uitstoot, ontbossing, plastic afval, voedselverspilling en bodemvervuiling zorgen voor gigantische problemen, maar toch zijn er voldoende mogelijkheden om klimaatverandering tegen te gaan. In dit artikel leggen we uit hoe klimaatverandering tot stand komt en wat de huidige stand van zaken is rondom de opwarming van de aarde.

Opwarming van de aarde

Oorzaken van van klimaatverandering

Door het vele gebruik van fossiele brandstoffen, het grootschalig kappen van bos, de groeiende veestapels en het steeds meer consumeren van vlees zit er maar liefst 40% meer koolstofdioxide in de lucht dan 2 1/2 eeuw geleden. De mens heeft steeds meer land toegeëigend en gaan consumeren en is daarmee een belangrijke veroorzaker van klimaatverandering. Ondanks dat dit voor niet iedereen een vaststaand feit is heeft de wetenschap dit inmiddels volledig bewezen. Daarbij is wel belangrijk om een meting over een langere periode (+/- 30 jaar) uit te voeren om een goed beeld te krijgen over de oorzaken en gevolgen van klimaatverandering.

Uitstoot broeikasgassen

Door het jarenlange gebruik van fossiele brandstoffen en fossiele energie neemt de uitstoot van broeikasgassen toe. Hierdoor warmt de aarde snel op en wordt onze lucht en klimaat vervuild, waardoor ons klimaat verandert. De transitie naar schone brandstoffen en energie moet er voor zorgen dat we mate en snelheid waarin ons klimaat verandert wordt tegengehouden.

Meer over de energietransitie

Welke schadelijke gassen stoten we uit 2023

Ontbossing door bomenkap

We kappen zo’n 15 miljard bomen om per jaar wat neerkomt op maar liefst 500 bomen per minuut. Bomen zijn enorm belangrijk voor de mens, omdat deze CO2 opnemen en juist zuurstof uitstoten. De belangrijkste “longen” voor de mensheid is het Amazonegebied en dit enorme regenwoud zorgt voor zo’n 20% van de zuurstof die de mens inademt en vertegenwoordigt inmiddels meer dan de helft van het overgebleven regenwoud op aarde. Sinds 1950 is de mens gestart met het ontbossen van dit Amazonegebied, waardoor al 20% ervan verloren is gegaan. Zo’n 80% van het gekapte gebied wordt gebruikt voor landbouw, maar ook natuurbranden en aangestoken branden zorgen ervoor dat het regenwoud in rap tempo verdwijnt.

Status regenwoud

Verlies tropisch regenwoud in 2020

Invloed van de mens op het klimaat

De grote vraag is hoeveel invloed de mens heeft op de natuur en of we dit ook kunnen omkeren? Zo’n 98% van de klimaatwetenschappers noemt de mens als grootste en belangrijkste veroorzaker van klimaatverandering. In onderstaande grafiek is goed te zien hoe de bewustwording hiervan door de jaren heen is veranderd. De zwarte stippen staan voor gedane studies en onderzoeken naar de oorzaak van de opwarming van de aarde.

consensus wetenschap klimaatverandering

Mondiale temperatuur op aarde

Met opwarming van de aarde verstaan we de stijging van de mondiale temperatuur vanaf de 19e eeuw. Sinds 1880 is de temperatuur met gemiddeld 0,9 graden gestegen. In het huidige tempo zal dit volgens recente onderzoeken in het jaar 2100 verdubbeld zijn naar 1,8 tot 6 graden Celsius. Deze stijging lijkt op het eerste gezicht klein, maar heeft enorme gevolgen voor het klimaat en dus de leefkwaliteit op aarde.

Mondiale temperatuur maart 2020

Temperatuur in Nederland stijgt

Het gemiddeld temperatuur per jaar in Nederland kent een stijgende trend en lag in 2019 zo’n 2,1 graden hoger dan ruim een eeuw geleden in 1907. De laatste 25 jaar was de temperatuursstijging gemiddeld 0,04 graad per jaar. Het warmste jaar uit de Nederlandse geschiedenis was 2014 samen met 2020. De data na 2019 is nog niet gepubliceerd door het PBL of CBS.

Temperatuur Nederland maart 2020

Gevolgen van klimaatverandering

Afname wilde dieren en planten door klimaatverandering

De gevolgen van de groeiende uitstoot van schadelijke gassen en ontbossing zien we pas over tientallen jaren. Op dit moment voelen we de consequenties van de uitstoot van 100 jaar geleden. Zo is het aantal planten en wilde dieren tussen 1970 en 2020 met maar liefst 69% afgenomen en het einde van die afname is nog lang niet in zicht. Het Wereld Natur Fonds (WNF) deelt jaarlijks een rapport van de huidige stand van zaken.

WNF rapport Living Planet 2022

klimaatverandering afname wilde dieren 2022

Smeltende ijskappen Antarctica en Groenland

Sinds het begin van de jaren 90 is de snelheid waarmee het ijs smelt met 57% gestegen zo berekenden onderzoekers onder leiding van de Universiteit in Leeds begin 2021. De stijging van 0,8 naar 1,2 biljoen ton smeltend ijs per jaar komt door het versnelde smelten van gletsjers en ijskappen op vooral Antarctica en Groenland. Tussen 1994 en 2017 verdween er totaal al 28 biljoen ton ijs op beide locaties. Als Antarctica zoveel ijs verliest dat de zeespiegel gemiddeld 100 cm stijgt dan stijgt het water voor de kust van Nederland met 120 cm. Als in Groenland hetzelfde gebeurt dan stijgt de oppervlakte van de Noordzee nog eens met 49 cm. De wetenschappers publiceerden hun studie in het tijdschrift The Cryosphere die insloeg als een bom binnen de wereld van de wetenschap.

Loerend gevaar: permafrost Rusland

In het noorden van Rusland is een andere zorgwekkende ontwikkeling gaande. Daar ontdooien enorme lagen permafrost (bevroren grond), waardoor eeuwenoude overblijfselen van Siberische megafauna vrij komt. Hiermee komt ook extreem veel methaan vrij dat 80 keer schadelijker is dan CO2.

Stijging zeespiegel wereldwijd en Nederland

Mondiale zeespiegel september 2020
Nederlandse zeespiegel september 2020

Drinkwatertekort dreigt wereldwijd

We merken er in Nederland misschien nog weinig van, maar er is een steeds dreigender wereldwijd watertekort. Uit het rapport van Unicef blijkt dat 36 landen al te maken hebben met een extreem tekort aan water. Vooral landen in het Midden-Oosten en in Noord-Afrika kennen veel problemen op dit gebied. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) verwacht dat tegen 2025 de helft van de wereldbevolking leeft in gebieden met een structureel watertekort.

Meer over waterschaarste

Stand van zaken klimaatverandering

CO2-uitstoot per land

In 2021 stootte China maar liefst 11.472 Mton CO2 uit en had daarom wederom de twijfelachtige eer om op de eerste plaats te eindigen als land met de meeste CO2-uitstoot ter wereld. China nam in 2021 maar liefst 31% van de wereldwijde CO2-uitstoot voor haar rekening. Nederland had een CO2-uitstoot van 141 Mton, wat neerkomt op 0,4% van de wereldwijde uitstoot.

CO2 uitstoot per land in 2021

Mondiale CO2-uitstoot in 2021

De mondiale CO2-uitstoot groeit nog elk jaar, maar wel minder hard dan voorheen. Sprake van een reductie op de uitstoot van CO2 is er dus nog niet, terwijl dit in 2020 wel werd behaald ten opzichte van het jaar ervoor. De “dip” in de trend was vooral te danken aan de Coronaperiode. In 2021 groeide de mondiale uitstoot van CO2 met ruim 5% naar 37,1 Gigaton. Sinds 1990 groeide de mondiale uitstoot van CO2 met ruim 63%, terwijl het klimaatdoel is om in 2050 CO2-neutraal te zijn ten opzichte van dat referentiejaar.

mondiale co2 uitstoot in 2021

Dag van overschrijding grondstoffen

Global Footprint Network (GFN) houdt elk jaar bij op welke dag de mens meer grondstoffen, energie en brandstoffen heeft verbruikt dan de aarde in een jaar kan vernieuwen. Dit kantelpunt noemen we de Overshoot Day of De Dag van Overschrijding. De Nederlandse dag van overschrijding viel in 2022 viel al op 12 april, wat betekent dat we maar liefst 263 dagen in overschrijding leefden. In 2021 en 2020 waren dit respectievelijk 248 dagen en 232 dagen. Wereldwijd viel de dag waarin we onze reserves aantasten op 28 juli, waardoor we wereldwijd 155 dagen in overshoot waren. Dit was een dag meer dan het jaar ervoor en maar liefst 24 dagen meer dan in het Coronajaar 2020.

Overshoot Day in 2022

Aantal dagen tekort aan grondstoffen 2023

Verbruik in aarden per jaar

Global Footprint Netwerk berekent ook hoeveel aarden we als mens nodig hebben om te voorzien in de energiebehoefte van dat jaar. Wereldwijd is het sinds 2010 redelijk stabiel met 1,7 aarden per jaar. Voor Nederland is een negatieve trend te zien sinds 2010 en in 2018 verbruikten Nederlanders 3,6 aarden.

Verbruik van grondstoffen

Verbruik grondstoffen in aarden 2023

Onderzoek klimaatverandering

Het IPCC, het KNMI en WNF onderzoeken jaarlijks de staat van klimaatverandering en de haalbaarheid van de klimaatdoelen. Een aantal onderzoeken vind je hier.

Bereken je ecologische voetafdruk!

Het GFN maakt diverse berekeningen van de invloed die de mensheid heeft op onze aarde. De Ecologische Voetafdruk (footprint) wordt vergeleken met de biocapaciteit en het vermogen van de aarde, om onze afval (o.a. CO2) te absorberen. De Overshoot Day markeert de dag waarop onze ecologische voetafdruk, de biocapaciteit van de aarde overschrijdt.

Ecologische voetafdruk berekenen

Wist je dit over klimaatverandering?

10% van de jaarlijkse Nederlandse CO2-uitstoot komt door voedselverspilling.

68% van de Nederlanders verspilt weleens voedsel. 11,5 miljoen kilo goed voedsel gaat daardoor verloren.

21% van de jaarlijkse wereldwijde CO2-uitstoot komt door zuivel- en vleesproducenten.

In de afgelopen 50 jaar nam de populatie wilde dieren met maar liefst 69% af.

In deze zelfde periode was de afname van waterrijke gebieden maar liefst 84%.

30% van het land wordt wereldwijd gebruikt voor landbouw.

Als we niets doen, stevenen we af op een opwarming van 3 graden.

We voelen nu de gevolgen van onze CO2-uitstoot van 100 jaar geleden.

Playlist: Video's over klimaatverandering

Veelgestelde vragen over klimaatverandering

Veroorzaakt de mens klimaatverandering?

Ja, inmiddels is wetenschappelijk bewezen dat de mens een zéér grote en belangrijke bijdrage levert aan klimaatverandering. Maar dat betekent dat we het ook zelf kunnen omkeren.

Meer oorzaken van klimaatverandering

Waarom moeten we minder CO2 uitstoten, dit hebben we toch nodig?

Dat klopt, maar teveel CO2 is dan weer niet goed! Als er geen CO2 in de lucht zou zijn dan was het gemiddeld -55 graden op aarde, maar teveel CO2 in de lucht zorgt juist voor opwarming van de aarde. En beiden zorgen ervoor dat ons klimaat voor de mens niet meer leefbaar is.

Meer over opwarming van de aarde

Waarom is ontbossing erg?

Bomen nemen CO2 op, waardoor de temperatuur van de aarde stabiel blijft. Daarnaast geven bomen zuurstof terug aan de mens. Ook leven er veel wilde dieren en planten die door ontbossing verdwijnen.

Meer oorzaken klimaatverandering

Stijgt de zeespiegel?

Ja, door smeltende ijskappen in Groenland en Antarctica stijgt de zeespiegel. Dit komt door de opwarming van de aarde.

Meer over klimaatgevolgen

  • Nuttige pagina?
  • 1   0

Andere bekeken ook

De energietransitie

Hernieuwbare energie