Stilstand in Europese energiegemeenschappen

Ambitieus doel, maar slecht ontwerp

In 2016 stelde de Europese Commissie dat in 2030 meer dan 50 gigawatt wind en 50 gigawatt zon in handen van energiegemeenschappen kon zijn, goed voor 17 en 21 procent van de geïnstalleerde capaciteit.  In 2022 kwam daar een nieuw politiek doel bij: in elke gemeente met meer dan 10.000 inwoners vóór 2025 minstens één hernieuwbare-energiegemeenschap.  De Europese Rekenkamer (ERK) concludeert nu dat de EU hiervan pas 27 procent heeft gehaald en dat de doelstelling “niet realistisch, niet ondersteund en niet gemonitord” is.

Wat energiegemeenschappen moeten zijn en wat ze niet zijn

Energiegemeenschappen zijn juridische entiteiten waarin burgers, kleine ondernemingen en lokale overheden samen energie produceren, beheren, delen en gebruiken.  Dat lijkt op de Nederlandse energiecoöperatie, al gaat het in Europa nadrukkelijk ook om gemeenten en mkb. Tegelijk bestaan er twee verschillende EU-concepten: de hernieuwbare-energiegemeenschap en de energiegemeenschap van burgers. Die overlappende definities zorgen volgens de Rekenkamer voor verwarring bij autoriteiten en beleidsmakers.

Nederland als koploper met remmende voorsprong

Nederland kent een levendige praktijk van energiecoöperaties met ruim 700 initiatieven. Toch telt lang niet elke grotere gemeente een energiegemeenschap in de zin van de Europese richtlijnen. De ERK onderzocht naast Nederland ook Polen, Italië en Roemenië, en keek of zij energiegemeenschappen expliciet inzetten in het klimaatbeleid.  In Nederland remt netcongestie de verdere groei, waardoor projecten soms vastlopen op een ontbrekende aansluiting. De Rekenkamer adviseert Den Haag om opslag en andere flexibiliteitsdiensten bij energiegemeenschappen actief te stimuleren, zodat het net beter kan worden benut.

Aanbevelingen: maak het concreet en betrek kwetsbare groepen

Volgens de Rekenkamer beginnen de problemen bij de basis: de EU-doelstelling is niet SMART uitgewerkt en wordt amper gemonitord.  Zo is bijvoorbeeld onduidelijk hoe verenigingen van eigenaren van appartementen – bijna de helft van de Europese bevolking woont in flats – kunnen meedoen.  De Commissie zou daarom heldere richtsnoeren en praktijkvoorbeelden moeten publiceren voor het betrekken van appartementseigenaars, en voor het ondersteunen van kwetsbare huishoudens en het tegengaan van energiearmoede via energiegemeenschappen.  Pas als definities, doelen en voorwaarden scherp zijn, kan het onbenutte potentieel van energiegemeenschappen echt loskomen.

ER: Energiegemeenschappen (2026)
Meer over energiegemeenschappen

Bron: Europese Rekenkamer