Wat is een energiegemeenschap?
Een energiegemeenschap is een groep bewoners of bedrijven die samen energie opwekken, opslaan, delen en gebruiken. Het samen opwekken van energie bestaat al langer als energiecoöperatie, maar een energiegemeenschap gaat dus nog veel verder. Bewoners in een straat kunnen zo bijvoorbeeld al hun zonne-energie opslaan in een buurtbatterij, om die later weer te gebruiken in huis of voor het opladen van de elektrische auto. Deze vorm van samenwerken wordt ook wel Local4Local genoemd.
Doel van een energiegemeenschap
Een stabiele stroomprijs en het afstemmen van vraag en aanbod zijn de belangrijkste doelen binnen een energiegemeenschap. Het lokaal afstemmen van opwek en energieverbruik ontlast niet alleen het stroomnet, maar zorgt dus ook voor een lagere stroomprijs én het is nog heel erg duurzaam ook. Bovendien weet je precies waar je duurzame stroom vandaan komt. Een mooi voorbeeld van een energiegemeenschap is Aardehuis.
Meedoen met een energiegemeenschap
Door de nieuwe Energiewet krijgen energiecoöperaties en bewonersinitiatieven juridisch meer mogelijkheden als energiegemeenschap. Binnen een energiegemeenschap werken bewoners, bedrijven en lokale overheden samen, waarbij ze een eerlijke, stabiele prijs voor hun stroom of warmte afspreken, zonder winstoogmerk. Bovendien hebben zij democratische zeggenschap over dit energiesysteem. Op dit moment zijn er al meer dan 700 samenwerkingen actief in de vorm van energiecoöperaties, burgercollectieven of bewonersinitiatieven. De kans is dus groot dat je al mee kunt doen met een bestaand initiatief.
Energiegemeenschap opstarten
Het opstarten van een energiegemeenschap is een behoorlijke klus. Zo moet je eerst een businesscase opzetten voor het realiseren van je energieproject. Hierbij moet je denken aan een zonnepark, zonnedaken, windmolen of een windpark. Daarna zorg je voor de financiering via bijvoorbeeld crowdfunding, waarbij je ook gebruik kunt maken van de SCE-subsidie. De volgende stap is het vinden van een energieleverancier en het realiseren van de juiste aansluiting op het stroomnet. De voorwaarden voor het opzetten van een energiegemeenschap zijn vastgelegd in de Energiewet (Art. 2.4). Na het voltooien van deze stappen is het tijd voor de realisatie. Behoorlijk veel werk dus, maar gelukkig zijn er een aantal stichtingen die je hierbij kunnen ondersteunen:
Stichting Hier
Local4Local
Energiesamen
Deze initiatieven helpen je ook verder als je bijvoorbeeld samen met je buren de zonnestroom van je eigen dak wilt opslaan en delen.
Aandelen en obligaties
Het kan ook simpeler. Via aandelen of obligaties kun je ook deelnemen aan bestaande initiatieven. Zo koop je voor een klein (of groot) bedrag een aantal zonnedelen of winddelen. Hiermee stimuleer je duurzame initiatieven én het levert je ook nog een aardige duit op. Let op, beleggen is niet zonder risico's. Enkele voorbeelden waar je terecht kunt zijn:
Energie delen met de buren
Veel mensen vragen zich af of je de overtollige energie van de zonnepanelen niet gewoon kan delen met de buren. Het is helaas niet toegestaan om aansluitingen of meterkasten van verschillende WOZ-objecten met elkaar te verbinden, maar er zijn wel andere mogelijkheden om de zonnestroom te delen. De voorwaarden voor energie delen zijn vastgelegd in de Energiewet (Art. 2.30).
Samenvoegen energiecontract
Het samenvoegen van energiecontracten is verreweg de meest eenvoudige manier om je overtollige zonnestroom met de buren te delen. Het enige probleem is dat energieleveranciers niet bepaald in de rij staan om dit voor je te doen. Vanuit commercieel oogpunt van de energieleveranciers levert dit namelijk niet zoveel op. Toch past dit wel binnen de duurzame strategie en het klimaatbeleid dat steeds meer energieleveranciers als doel stellen. Ook biedt de komst van de nieuwe Energiewet hierin meer mogelijkheden en een beter verdienmodel.
Inzetten buurtbatterij
De inzet van een een buurtbatterij kan ook. De zonnepanelen worden dan aangesloten op de buurtbatterij, die vervolgens de overtollige zonnestroom opslaat en verdeelt over de aangesloten woningen. Een buurtbatterij koop je samen bij een gespecialiseerd installatiebedrijf.
De virtuele aansluiting
Een ander optie is het aanleggen van een virtuele aansluiting in de woning waar de zonnepanelen liggen. Je sluit een deel van de zonnepanelen op de virtuele aansluiting aan en de buurman regelt een energiecontract voor deze virtuele aansluiting. Op deze manier lever jij geen energie terug en krijgt de buurman een vergoeding.
Energiegemeenschappen worstelen met regelgeving en groei
De doelstelling om energiegemeenschappen te stimuleren lijkt maar moeizaam van de grond te komen. De Europese Rekenkamer concludeert in haar rapport dat het aantal energiegemeenschappen en hun bijdrage aan hernieuwbare energieproductie flink achterblijven bij de verwachtingen. Daarmee loopt Europa risico haar klimaatdoelen niet te halen.
Nieuwe Energiewet maakt zonnestroom delen mogelijk
Met ingang van 1 januari 2026 is het onderling delen van zonnestroom vastgelegd in de Energiewet. Dit betekent dat je bijvoorbeeld je overtollige zonnestroom vanaf nu mag delen met de buren. Simpel, of toch niet?
Onderzoek energiegemeenschappen
ER: Energiegemeenschappen (2026)
TNO: Potentie (2025)
CE Delft: Potentie (2024)
Hier: Knelpunten (2024)